Yaz─▒lar

TAKKEC─░ ─░BRAH─░M A─×A CAM─░─░

Topkap─▒ semtinde, ayak├╝st├╝nden┬á ve yerle┼čim yerlerinden uzak bir k├Â┼čede inzivaya ├žekilmek isterken, ge├žen zamanla┬á ana arter bir yolun kenar─▒nda kalm─▒┼č ve her g├╝n binlerce ki┼čiyi selamlar gibi bir mekan. Konumunda ki gariplik kadar yap─▒l─▒┼č ser├╝veni de ayr─▒ bir garip olan ve belki de bu gariplikler y├╝z├╝nden kendine has bir hik├óyesi ve g├╝zelli─či olan, k├╝├ž├╝k ama ┼čaheser bir cami: Takkeci ─░brahim A─ča camii.

Takkeci yada Osmanl─▒ zaman─▒nda ki ismiyle Arakiyeci ─░brahim A─ča, ge├žimini ke├žeden yapt─▒─č─▒ takkeleri satarak sa─člayan yoksul bir ─░stanbul s├ókini. Han─▒m─▒yla birlikte Topkap─▒ semtinde ikamet ediyor ve yoksullu─čuna ra─čmen hayatta ki en ├Ânemli arzusu olan bir cami yapt─▒rmak i├žin ├žabalayan nev-i ┼čahs─▒na m├╝nhas─▒r bir ki┼čilik. Cami yapt─▒rma arzusunu bir├žok yerde dile getiriyor ve etraf─▒ndakilerin alay konusu oluyor. Arkada┼člar─▒ ”ne oldu senin cami i┼či, ne zaman yapt─▒r─▒yorsun?” dediklerinde hep ayn─▒ cevab─▒ veriyor; Derya tutu┼čtu─ču zaman! Ona g├Âre Nemrut un devasa ate┼čini g├╝listana ├ževiren Allah deryay─▒ da tutu┼čturur, bu garibede bir kap─▒ a├žar ve duas─▒ kabul olur!

Gel zaman git zaman; bir kandil gecesi, ba─čl─▒ bulundu─ču tarikat─▒n ┼čeyhi, r├╝yas─▒na girer ve hemen Ba─čdatÔÇÖa gitmesini emreder. ÔÇťDerhal Ba─čdatÔÇÖa git gel.ÔÇŁ┬á Sebebini d├╝┼č├╝nmek, ak─▒l ve mant─▒kla ba─člant─▒s─▒n─▒ bulmaya ├žal─▒┼čmak, g├Ân├╝l erlerinin derdi de─čildir. O da ├Âyle yapar ve hemen o g├╝n Ba─čdat yoluna d├╝┼čer. Uzun bir yolculuk ve bin t├╝rl├╝ zahmetten sonra ┼čehre girer. Yorgun, bitkin bir hana girer. Orac─▒kta ki bir tahta par├žas─▒n─▒n ├╝zerine k─▒vr─▒l─▒r. G├Âzlerini kapatmak ├╝zereyken, ya┼čl─▒ hanc─▒ dikilir ba┼č─▒na:
ÔÇô ÔÇťHayrola yolcu, nereden gelip nereye gidersin?ÔÇŁ
ÔÇô┬á ÔÇť├ésit├óneÔÇÖden, Dersa├ódetÔÇÖten geliyorum.ÔÇŁ
ÔÇô ÔÇťHay─▒rd─▒r ─░n┼čallah, geli┼č sebebin nedir?ÔÇŁ
├ľnceleri s├Âylemek istemez, ama hanc─▒ o kadar ─▒srar eder ki, r├╝yas─▒n─▒ anlatmak zorunda kal─▒r. R├╝ya ├╝zerine ─░stanbulÔÇÖdan kalk─▒p Ba─čdatÔÇÖa geldi─čini duyan ya┼čl─▒ hanc─▒ kahkahay─▒ basar.
┬áÔÇô ÔÇťHay ak─▒ls─▒z! Hi├ž r├╝yaya ├╝mit ba─član─▒p bunca zahmete girilir, bunca masraf yap─▒l─▒r m─▒?Ben dahi ge├ženlerde bir r├╝ya g├Ârd├╝m. R├╝yama giren nur y├╝zl├╝ bir ihtiyar, ÔÇś─░stanbulÔÇÖa git, Topkap─▒ÔÇÖdaki kul├╝besinde Arakiyeci ─░brahim A─ča diye biri var, evini bul, odunlu─čunda bir k├╝p Bizans alt─▒n─▒ g├Âm├╝l├╝d├╝r, al keyfince ya┼čaÔÇÖ dedi. Ama r├╝ya ile amel edilmez dedim, hi├ž ├╝st├╝nde durmad─▒m.ÔÇŁ

Hanc─▒y─▒ dinlerken, Arakiyeci ─░brahim A─čaÔÇÖn─▒n g├Âzleri parlam─▒┼č, t├╝m yorgunlu─ču ge├žmi┼č. ÔÇť─░┼čte ┼čimdi derya tutu┼čtu!ÔÇŁ diyerek tekrar gerisin geriye, gece g├╝nd├╝z demeden yola d├╝┼čm├╝┼č. ─░stanbul’ a gelir gelmez de┬á evinin odunlu─čunu kazm─▒┼č, alt─▒n dolu k├╝p├╝ topraktan ├ž─▒karm─▒┼č. Camiini in┼ča etmi┼č.

Takkeciibrahima─ča

─░┼čte bug├╝n yerle┼čim yerlerinden biraz uzakta, mezarl─▒klar─▒n aras─▒nda kalm─▒┼č bu cami, o bir k├╝p alt─▒n─▒n ve g├Ân├╝lden edilen duan─▒n kabul├╝n├╝n kar┼č─▒l─▒─č─▒ olarak dimdik ayakta. Kitabesinde de belirtildi─či gibi, camiyi yapt─▒ran ─░brahim A─čaÔÇÖd─▒r ve in┼ča tarihi 1592ÔÇÖdir. Cami, mektep ve sebilden meydana gelmi┼čtir. Zamanla mektep y─▒k─▒lm─▒┼čt─▒r. D─▒┼čar─▒dan ├žok g├Âsteri┼čli bir hali olmasa da, ah┼čap i┼čleri, hatlar─▒, ├žinileri ve kalem i┼čleri ile kendisinden beklenmeyecek bir g├╝zellik i├žeriye ad─▒m─▒n─▒z─▒ atar atmaz sizi ├žepe├ževre sar─▒yor. Son cemaat yerindeki alt pencerelerin kemer aynalar─▒nda mermerden celi s├╝l├╝sle Fatiha, ─░hlas, Felak ve Nas sureleri kabartma olarak yaz─▒lm─▒┼čt─▒r.

Takkeciibrahima─ča

Takkeci ─░brahim A─ča CamisiÔÇÖnin ├╝n├╝ i├žerisindeki ├žinilerden dolay─▒d─▒r. 16.Y├╝zy─▒l─▒n en g├╝zel ─░znik i┼či ├žini ├Ârnekleriyle pencerelerin kemer tepelerine kadar b├╝t├╝n duvarlar kaplanm─▒┼čt─▒r. Nar├ži├že─či k─▒rm─▒z─▒s─▒, parlak camg├Âbe─či, ye┼čil, lacivert renkler rum├« ve hatay├« desenler kullan─▒lm─▒┼čt─▒r. Baz─▒ panolar tamamen s├Âk├╝lerek al─▒nm─▒┼č ve yerlerine bask─▒ tekni─či ile yap─▒lm─▒┼č yenileri konmu┼čtur. Bunlardan baz─▒lar─▒n─▒n G├╝lbenkyan taraf─▒ndan LizbonÔÇÖdaki Salazar M├╝zesiÔÇÖne hediye edildi─či bilinmektedir. Caminin yan duvarlar─▒nda ki ├žinilerde, r├╝yaya ve yap─▒l─▒┼č─▒na sebep olan k├╝p dolusu alt─▒na at─▒fda bulunurcas─▒na┬á k├╝pler ├žizilmi┼čtir. Ah┼čap kubbe yald─▒zl─▒ ├žat─▒ ile dilimlenmi┼č, eteklerindeki mukarnaslar─▒ alt─▒n yald─▒zl─▒ iki s─▒ra badem ve yapraklarla tezyin edilmi┼čtir. Kubbe g├Âbe─činde yuvarlak i├žinde tekrarlanan bir ayet bulunmaktad─▒r.┬á Ve g├Ârd├╝─č├╝m en muhte┼čem ah┼čap kubbedir. Ac─▒ kahverengi ah┼čap kubbeye alt─▒n yald─▒zla i┼členen damlac─▒klar ve badem fig├╝rleri gece parlayan y─▒ld─▒zlar─▒ an─▒msat─▒r. Kalem i┼čleri de ayr─▒ca s├Âz edilmeye de─čer; g├╝n├╝m├╝ze kadar gelirken g├╝zelli─činden ve ├Âzelli─činden hi├ž bir kayba u─čramam─▒┼č, sanki d├╝n yap─▒lm─▒┼č gibi capcanl─▒d─▒r.

Takkeciibrahima─ča

─░nsanlar─▒n muhabbetinden ve ayak izlerinden uzak halde ama E-5 gibi bir ana yolun yap─▒lmas─▒yla yolun bir kenar─▒nda kalarak, arad─▒─č─▒ muhabbeti g├Âz de─čmesi ve nazarlardan sa─člayan bu cami iki kez esasl─▒ onar─▒m g├Ârm├╝┼čt├╝r. Bunlardan ilki 1830 y─▒l─▒nda, ikincisi ise 1985ÔÇÖte Vak─▒flar ─░daresi taraf─▒ndan yap─▒lm─▒┼čt─▒r. Topkap─▒ÔÇÖn─▒n ilk yerle┼čim alan─▒nda yer alan ancak yeni yollar─▒n a├ž─▒lmas─▒yla yerle┼čim alanlar─▒ndan uzakla┼čan Takkeci ─░brahim A─ča CamiiÔÇÖnin restorasyonu ─░stanbul B├╝y├╝k┼čehir Belediyesi taraf─▒ndan 2008 y─▒l─▒nda tamamlanm─▒┼čt─▒r. Bu yaln─▒z, g├Âzlerden uzak ┼čaheser cami her t├╝rl├╝ iltifat─▒ hakediyor ve ziyaret├žilerini bekliyor. Oraya kadar gitme l├╝tfunda bulunanlar i├žin ayr─▒ca hemen caminin biti┼či─činde bulunan Topkap─▒ K├╝lt├╝r Park─▒n─▒ ve Topkap─▒ T├╝rk K├╝lt├╝r├╝ park─▒n─▒ da gezmelerini tavsiye ederim.

NURG├ťL DURU

BULUTLAR VE HEK─░MO─×LU

 

─░kindi ezan─▒ okundu─čunda yak─▒n─▒mda konumlanm─▒┼č camiler yerine dik bir yoku┼ču ├ž─▒kmay─▒ g├Âze alarak Hekimo─člu Ali Pa┼ča camin de namaz k─▒lmay─▒ istedim. Ben nefes nefese yoku┼ču t─▒rman─▒p camiye ula┼čana kadar cemaat da─č─▒lm─▒┼č ve ya─čmur ├žiselemeye ba┼člam─▒┼čt─▒. Girdim ve namaz─▒m─▒ k─▒ld─▒m. ├ľzledi─čim ve i├žinde olmaktan olduk├ža mutluluk duydu─čum mek├óndayd─▒m. Bir namaz k─▒l─▒m─▒ u─črad─▒─č─▒m bu camiden,┬á gelip ge├žen bir yabanc─▒ gibi bir solukta ayr─▒lmak olduk├ža g├╝├žt├╝ benim i├žin.

Tespihimi al─▒p namaz k─▒ld─▒─č─▒m alandan uzakla┼č─▒p kenara ili┼čtim. S─▒rt─▒m─▒ so─čuk ta┼č duvara yaslay─▒p, ya─čmur damlalar─▒ ile k─▒r─▒lan g├Âr├╝nt├╝s├╝ne ra─čmen cami avlusunu seyrediyorum, tane tane ├žekerken tespihimi. So─čuk ve ya─čmurlu bir hava oldu─ču i├žin, normalde uzun y├╝r├╝mekten ho┼članmayan bir├žok insan─▒n kestirme olarak kullan─▒p doldurdu─ču avlu bug├╝n olduk├ža tenha. Tek t├╝k ba┼č─▒ ├Âne e─čik, eli ┼čemsiyeli insanlar ko┼čar ad─▒mlarla ge├žiyorlar pencerenin ├Ân├╝nden. Bense adeta saniyelerle yar─▒┼čan, her yere ko┼čarak ula┼čmaya ├žal─▒┼čan bir ┼čehir insan─▒ de─čil de, Nuri BilgeÔÇÖ nin zaman─▒n i├žinde ak─▒p yitmeyi reddeden, d├╝┼č├╝nmeyi f├╝tursuzca ya┼čamaya tercih ederek zaman─▒n kendi i├žinden ge├žmesine izin veren karakterlerinden biri olmak istiyorum. ├ľylece damlalar─▒ seyretmek, camda bu─čulanm─▒┼č zemine bir ┼čiir kondurmak. Bir namaz k─▒l─▒m─▒ i├žin u─čram─▒┼čta, Hekimo─čluÔÇÖ nun evinde misafirli─če yat─▒ya kalm─▒┼č─▒m gibi bir k├Â┼čede sakince oturmak.

A─č─▒rdan tespih taneleri d├╝┼č├╝yor avucumdan tane tane, damlalar ┬áso─čuk camdan s├╝z├╝l├╝yor hare hare, ve i├ž s─▒k─▒nt─▒lar─▒m eriyor hane hane. Bir tane senfonisi y├╝kseliyor mavi kubbeye do─čru, boncuklar, damlalar ve dualar ile. Y─▒llar ├Âncesinden bir g├╝n├╝ ya┼č─▒yor gibiyim, sanki cam─▒n ├Ân├╝nden ak─▒p giden eski bir zaman ve ben i├žerden bir film seyreder gibi ┼čimdiki zaman─▒ ya┼č─▒yorum. Bak k├Â┼čeden d├Ând├╝ bile on alt─▒ ya┼č halim. O zamanda ya─čmurdan ka├žm─▒yormu┼čum me─čer. Ne tuhaf, ┬ágen├žken daha aceleci oldu─čumu d├╝┼č├╝n├╝rd├╝m h├ólbuki. Herkes ya─čmurdan ko┼čarak ka├žarken ├Ân├╝ne bakarak, bense o g├╝nde, bug├╝nde d├╝┼čen damlalar─▒n g├Âz├╝m├╝ rahats─▒z etme ihtimalini hi├že sayarak g├Âky├╝z├╝ne bakarak. Oldum olas─▒ yap─▒lmayan─▒ yapmak, sevilmeyeni sevmek, itilmi┼či kucaklamak gibi bir huy edinmi┼čli─čim vard─▒r. Herkes g├╝ne┼čli havada g├Âky├╝z├╝n├╝ seyretmeyi sever, bense ya─čmurlu ve kapal─▒ havada. Ger├ži bunda ileri derecede astigmat oldu─čumdan dolay─▒ ayd─▒nl─▒─ča bakamam da etkilidir, ama g├╝ne┼čli, ┬áp─▒r─▒l p─▒r─▒l bulutsuz bir g├Âky├╝z├╝ olduk├ža rutin ve s─▒k─▒c─▒ gelir. H├ólbuki bulutlar─▒n a├ž─▒kl─▒ koyulu ├Âbek ├Âbek birbirlerinin ├╝st├╝ne binerek adeta yar─▒┼čmas─▒n─▒ seyretmek, hangi bulutun ya─čmuru indirece─čini tahmin etmek, bulutlar─▒n ┼čekillerinden gelece─če dair kehanetler uydurmak olduk├ža e─člencelidir. Hava iyice karar─▒p bulutland─▒─č─▒ vakit, ya─čmurun birden bast─▒raca─č─▒n─▒ anlamak ve bir an ├Ânce varmak istedi─či yere ula┼čmak, ya da s─▒─č─▒naca─č─▒ bir sa├žak alt─▒ aramak ─░stanbul insan─▒n─▒n s├╝nnetidir. Ben k├╝├ž├╝kken ya─čmurun gelece─čini fark etti─čimde bah├želik alandaysam yere yat─▒p, evdeysem balkona uzan─▒p, s─▒n─▒ftaysam dersi b─▒rak─▒p camdan bulutlar─▒ seyrederdim. Masallar uydurmak, tahminler yapmak k─▒saca hayal d├╝nyas─▒n─▒ zenginle┼čtirmek i├žin en basit, masrafs─▒z ve malzemesiz tek etkinlik g├Âky├╝z├╝n├╝ seyretmektir. ├ľ─čretmenlik yapt─▒─č─▒m y─▒llarda bunu s─▒k s─▒k ├Â─črencilerimle tekrar etmi┼č ve benim ald─▒─č─▒m zevki onlar─▒nda ald─▒─č─▒n─▒ fark etmi┼čtim. Bak ┼čimdi. Sadece ├žocuklu─čum, ilk gen├žli─čim de─čil yak─▒n ge├žmi┼čimde g├Âz├╝m├╝n ├Ân├╝ne geldi. Bulutlar. Nelere kadirsiniz siz. K├╝├ž├╝kken gelecek hayaliydiniz, ┼čimdi ge├žmi┼čime yol oldunuz.

Cam─▒n ├Ân├╝nde otururken avluya d├╝┼čen ya─čmur damlalar─▒ adeta avluyu ge├žmi┼če a├ž─▒lan bir t├╝nele ├ževirdi. Ya─čmur ya─čmasa da bu t├╝nel a├ž─▒l─▒r m─▒yd─▒ acaba? Ya da ben bunca aradan sonra buraya gelmeyi ya─čmurla bir g├╝ne nas─▒l denk getirdim? Hangi tevafuk a├ž─▒k bir havada ba┼člayan yolculu─čumu Ali pa┼čaya ge├žmeye karar verdikten sonra ya─čmura d├Ând├╝rd├╝? Bilmiyorum, bilemiyorum. Ama b├Âyle olmas─▒ndan son derece mutluyum. Tek s─▒k─▒nt─▒m ba┼čka yerde e┼či benzeri olmayan nadide k├╝t├╝phanenin ┼ču an kapal─▒ olmas─▒. H├ólbuki onu da ziyaret etmek i├žin ├žok hevesliydim. Adet oldu─ču ├╝zere haftan─▒n birka├ž g├╝n├╝ k├╝t├╝phanede verilen klasik sanatlardan birine de denk gelmeyi ba┼čarabilece─čimi d├╝┼č├╝n├╝yordum. Ba┼čka hi├žbir k├╝t├╝phane, buradaki gibi bir caminin tonozlu c├╝mle kap─▒s─▒n─▒n ├╝st├╝nde konu┼član─▒p, kitab─▒n ba┼č ├╝st├╝nde tutulmas─▒n─▒ ┼čeklen g├Âstermemi┼čtir. ┬áBug├╝n uygulamal─▒ T├╝rk sanat eserleri k├╝t├╝phanesine d├Ân├╝┼čen yap─▒ i├žerisinde ayr─▒ca el yazmas─▒ eserleri korumak ad─▒na tavana as─▒l─▒ halde duran mahfazal─▒ b├Âl├╝m vard─▒r. Korunakl─▒ b├Âl├╝m de─čerli kitaplar─▒ her t├╝rl├╝ ha┼čereden korumak ad─▒na bu as─▒l─▒ odada muhafaza alt─▒na alm─▒┼čt─▒r. Bu ba┼čka yerde rastlanmayan kitaba de─čer verme bu de─čeri koruma bile benim ilgimi buraya y├Âneltmeme yeterde artard─▒ bile.

 

Son y─▒llarda gerek eski eserleri daha bir sahiplenip koruma ad─▒na, gerekse bunlar─▒n turistik bir de─čer olarak kabul edilmesi sebebiyle bir├žok selatin camilerin bah├želeri de─či┼čik peyzajlar─▒yla g├Âz doldurmakta ve bu hususa ├Ânem verilmekte. Hekimo─člu Ali Pa┼ča camii ise y─▒llar ├Âncesinde bu konuda benzerlerine g├Âre fazlaca ┼čansa sahip olmas─▒yla ayr─▒ bir dikkat ├žekmekteydi. ─░lkokul y─▒llar─▒nda yaz─▒n s─▒ca─č─▒nda biraz serinlemek i├žin cennet misali bu avluya s─▒─č─▒nmak, ya da avludaki ├žift ge├ži┼čle yolu k─▒saltmak i├žin ortas─▒ndan ge├žmek iste─či yolumuzu illaki bu yap─▒ya y├Âneltirdi. O y─▒llarda bile bah├žesi farkl─▒ renklerdeki g├╝llerle, han─▒melleriyle, s├╝mb├╝lleriyle, mor salk─▒mlar, Medine ├ži├žekleriyle bir koku festivaline d├Âner, avludan ge├žerken hafif bir ba┼č d├Ânmesiyle sars─▒l─▒r ve bir banka ili┼čirdik. Devasa ├žam a─ča├žlar─▒, ladin ve akasyalar, mavi serviler, ya┼čl─▒ ├ž─▒narlar g├Âky├╝z├╝yle irtibat─▒ keser ve s─▒cak yaz g├╝nlerinde cehennem k─▒zg─▒nl─▒─č─▒nda ki g├╝ne┼či bu cennetten par├ža serin avluya R─▒dvan misali sokmazlar, buran─▒n ruhani ferahl─▒k veren atmosferini korurlard─▒.

┼×imdi gidiyorum. Nas─▒l ki buray─▒ ilk g├Ârd├╝─č├╝mdeki benle, g├Ârd├╝kten sonraki ben aras─▒nda fark olmu┼čsa, bug├╝n buraya u─črayan benle, y├╝re─činin bir k├Â┼česini ┼čuradaki han─▒meli gibi avlunun bir k├Â┼česine asm─▒┼č ben aras─▒nda da bir fark olmu┼čtu.

NURG├ťL DURU