Yaz─▒lar

TAKKEC─░ ─░BRAH─░M A─×A CAM─░─░

Topkap─▒ semtinde, ayak├╝st├╝nden┬á ve yerle┼čim yerlerinden uzak bir k├Â┼čede inzivaya ├žekilmek isterken, ge├žen zamanla┬á ana arter bir yolun kenar─▒nda kalm─▒┼č ve her g├╝n binlerce ki┼čiyi selamlar gibi bir mekan. Konumunda ki gariplik kadar yap─▒l─▒┼č ser├╝veni de ayr─▒ bir garip olan ve belki de bu gariplikler y├╝z├╝nden kendine has bir hik├óyesi ve g├╝zelli─či olan, k├╝├ž├╝k ama ┼čaheser bir cami: Takkeci ─░brahim A─ča camii.

Takkeci yada Osmanl─▒ zaman─▒nda ki ismiyle Arakiyeci ─░brahim A─ča, ge├žimini ke├žeden yapt─▒─č─▒ takkeleri satarak sa─člayan yoksul bir ─░stanbul s├ókini. Han─▒m─▒yla birlikte Topkap─▒ semtinde ikamet ediyor ve yoksullu─čuna ra─čmen hayatta ki en ├Ânemli arzusu olan bir cami yapt─▒rmak i├žin ├žabalayan nev-i ┼čahs─▒na m├╝nhas─▒r bir ki┼čilik. Cami yapt─▒rma arzusunu bir├žok yerde dile getiriyor ve etraf─▒ndakilerin alay konusu oluyor. Arkada┼člar─▒ ”ne oldu senin cami i┼či, ne zaman yapt─▒r─▒yorsun?” dediklerinde hep ayn─▒ cevab─▒ veriyor; Derya tutu┼čtu─ču zaman! Ona g├Âre Nemrut un devasa ate┼čini g├╝listana ├ževiren Allah deryay─▒ da tutu┼čturur, bu garibede bir kap─▒ a├žar ve duas─▒ kabul olur!

Gel zaman git zaman; bir kandil gecesi, ba─čl─▒ bulundu─ču tarikat─▒n ┼čeyhi, r├╝yas─▒na girer ve hemen Ba─čdatÔÇÖa gitmesini emreder. ÔÇťDerhal Ba─čdatÔÇÖa git gel.ÔÇŁ┬á Sebebini d├╝┼č├╝nmek, ak─▒l ve mant─▒kla ba─člant─▒s─▒n─▒ bulmaya ├žal─▒┼čmak, g├Ân├╝l erlerinin derdi de─čildir. O da ├Âyle yapar ve hemen o g├╝n Ba─čdat yoluna d├╝┼čer. Uzun bir yolculuk ve bin t├╝rl├╝ zahmetten sonra ┼čehre girer. Yorgun, bitkin bir hana girer. Orac─▒kta ki bir tahta par├žas─▒n─▒n ├╝zerine k─▒vr─▒l─▒r. G├Âzlerini kapatmak ├╝zereyken, ya┼čl─▒ hanc─▒ dikilir ba┼č─▒na:
ÔÇô ÔÇťHayrola yolcu, nereden gelip nereye gidersin?ÔÇŁ
ÔÇô┬á ÔÇť├ésit├óneÔÇÖden, Dersa├ódetÔÇÖten geliyorum.ÔÇŁ
ÔÇô ÔÇťHay─▒rd─▒r ─░n┼čallah, geli┼č sebebin nedir?ÔÇŁ
├ľnceleri s├Âylemek istemez, ama hanc─▒ o kadar ─▒srar eder ki, r├╝yas─▒n─▒ anlatmak zorunda kal─▒r. R├╝ya ├╝zerine ─░stanbulÔÇÖdan kalk─▒p Ba─čdatÔÇÖa geldi─čini duyan ya┼čl─▒ hanc─▒ kahkahay─▒ basar.
┬áÔÇô ÔÇťHay ak─▒ls─▒z! Hi├ž r├╝yaya ├╝mit ba─član─▒p bunca zahmete girilir, bunca masraf yap─▒l─▒r m─▒?Ben dahi ge├ženlerde bir r├╝ya g├Ârd├╝m. R├╝yama giren nur y├╝zl├╝ bir ihtiyar, ÔÇś─░stanbulÔÇÖa git, Topkap─▒ÔÇÖdaki kul├╝besinde Arakiyeci ─░brahim A─ča diye biri var, evini bul, odunlu─čunda bir k├╝p Bizans alt─▒n─▒ g├Âm├╝l├╝d├╝r, al keyfince ya┼čaÔÇÖ dedi. Ama r├╝ya ile amel edilmez dedim, hi├ž ├╝st├╝nde durmad─▒m.ÔÇŁ

Hanc─▒y─▒ dinlerken, Arakiyeci ─░brahim A─čaÔÇÖn─▒n g├Âzleri parlam─▒┼č, t├╝m yorgunlu─ču ge├žmi┼č. ÔÇť─░┼čte ┼čimdi derya tutu┼čtu!ÔÇŁ diyerek tekrar gerisin geriye, gece g├╝nd├╝z demeden yola d├╝┼čm├╝┼č. ─░stanbul’ a gelir gelmez de┬á evinin odunlu─čunu kazm─▒┼č, alt─▒n dolu k├╝p├╝ topraktan ├ž─▒karm─▒┼č. Camiini in┼ča etmi┼č.

Takkeciibrahima─ča

─░┼čte bug├╝n yerle┼čim yerlerinden biraz uzakta, mezarl─▒klar─▒n aras─▒nda kalm─▒┼č bu cami, o bir k├╝p alt─▒n─▒n ve g├Ân├╝lden edilen duan─▒n kabul├╝n├╝n kar┼č─▒l─▒─č─▒ olarak dimdik ayakta. Kitabesinde de belirtildi─či gibi, camiyi yapt─▒ran ─░brahim A─čaÔÇÖd─▒r ve in┼ča tarihi 1592ÔÇÖdir. Cami, mektep ve sebilden meydana gelmi┼čtir. Zamanla mektep y─▒k─▒lm─▒┼čt─▒r. D─▒┼čar─▒dan ├žok g├Âsteri┼čli bir hali olmasa da, ah┼čap i┼čleri, hatlar─▒, ├žinileri ve kalem i┼čleri ile kendisinden beklenmeyecek bir g├╝zellik i├žeriye ad─▒m─▒n─▒z─▒ atar atmaz sizi ├žepe├ževre sar─▒yor. Son cemaat yerindeki alt pencerelerin kemer aynalar─▒nda mermerden celi s├╝l├╝sle Fatiha, ─░hlas, Felak ve Nas sureleri kabartma olarak yaz─▒lm─▒┼čt─▒r.

Takkeciibrahima─ča

Takkeci ─░brahim A─ča CamisiÔÇÖnin ├╝n├╝ i├žerisindeki ├žinilerden dolay─▒d─▒r. 16.Y├╝zy─▒l─▒n en g├╝zel ─░znik i┼či ├žini ├Ârnekleriyle pencerelerin kemer tepelerine kadar b├╝t├╝n duvarlar kaplanm─▒┼čt─▒r. Nar├ži├že─či k─▒rm─▒z─▒s─▒, parlak camg├Âbe─či, ye┼čil, lacivert renkler rum├« ve hatay├« desenler kullan─▒lm─▒┼čt─▒r. Baz─▒ panolar tamamen s├Âk├╝lerek al─▒nm─▒┼č ve yerlerine bask─▒ tekni─či ile yap─▒lm─▒┼č yenileri konmu┼čtur. Bunlardan baz─▒lar─▒n─▒n G├╝lbenkyan taraf─▒ndan LizbonÔÇÖdaki Salazar M├╝zesiÔÇÖne hediye edildi─či bilinmektedir. Caminin yan duvarlar─▒nda ki ├žinilerde, r├╝yaya ve yap─▒l─▒┼č─▒na sebep olan k├╝p dolusu alt─▒na at─▒fda bulunurcas─▒na┬á k├╝pler ├žizilmi┼čtir. Ah┼čap kubbe yald─▒zl─▒ ├žat─▒ ile dilimlenmi┼č, eteklerindeki mukarnaslar─▒ alt─▒n yald─▒zl─▒ iki s─▒ra badem ve yapraklarla tezyin edilmi┼čtir. Kubbe g├Âbe─činde yuvarlak i├žinde tekrarlanan bir ayet bulunmaktad─▒r.┬á Ve g├Ârd├╝─č├╝m en muhte┼čem ah┼čap kubbedir. Ac─▒ kahverengi ah┼čap kubbeye alt─▒n yald─▒zla i┼členen damlac─▒klar ve badem fig├╝rleri gece parlayan y─▒ld─▒zlar─▒ an─▒msat─▒r. Kalem i┼čleri de ayr─▒ca s├Âz edilmeye de─čer; g├╝n├╝m├╝ze kadar gelirken g├╝zelli─činden ve ├Âzelli─činden hi├ž bir kayba u─čramam─▒┼č, sanki d├╝n yap─▒lm─▒┼č gibi capcanl─▒d─▒r.

Takkeciibrahima─ča

─░nsanlar─▒n muhabbetinden ve ayak izlerinden uzak halde ama E-5 gibi bir ana yolun yap─▒lmas─▒yla yolun bir kenar─▒nda kalarak, arad─▒─č─▒ muhabbeti g├Âz de─čmesi ve nazarlardan sa─člayan bu cami iki kez esasl─▒ onar─▒m g├Ârm├╝┼čt├╝r. Bunlardan ilki 1830 y─▒l─▒nda, ikincisi ise 1985ÔÇÖte Vak─▒flar ─░daresi taraf─▒ndan yap─▒lm─▒┼čt─▒r. Topkap─▒ÔÇÖn─▒n ilk yerle┼čim alan─▒nda yer alan ancak yeni yollar─▒n a├ž─▒lmas─▒yla yerle┼čim alanlar─▒ndan uzakla┼čan Takkeci ─░brahim A─ča CamiiÔÇÖnin restorasyonu ─░stanbul B├╝y├╝k┼čehir Belediyesi taraf─▒ndan 2008 y─▒l─▒nda tamamlanm─▒┼čt─▒r. Bu yaln─▒z, g├Âzlerden uzak ┼čaheser cami her t├╝rl├╝ iltifat─▒ hakediyor ve ziyaret├žilerini bekliyor. Oraya kadar gitme l├╝tfunda bulunanlar i├žin ayr─▒ca hemen caminin biti┼či─činde bulunan Topkap─▒ K├╝lt├╝r Park─▒n─▒ ve Topkap─▒ T├╝rk K├╝lt├╝r├╝ park─▒n─▒ da gezmelerini tavsiye ederim.

NURG├ťL DURU

KARA AHMET PA┼×A CAM─░

─░DAM ED─░LEN PA┼×ANIN K├ťLL─░YES─░

├ťnl├╝ mimar─▒m─▒z, Mimar Sinan ─▒n pek ├žok eseri, hem yerli hemde yabanc─▒ bir├žok ki┼činin ilgisini ve be─čenisini toplar. Ya┼čad─▒─č─▒ y─▒llar i├žinde teknolojinin malum durumu ile bu devasa eserlerin nas─▒l meydana getirildi─či, orta ya┼člarda mimarl─▒k yapmaya ba┼člayan birinin bunca eseri ├Âmr├╝n├╝n kalan k─▒sm─▒na nas─▒l s─▒─čd─▒rd─▒─č─▒ en az meydana getirdi─či eserler kadar bizlerde hayret uyand─▒r─▒r.

Mimar Sinan ─▒n ─░stanbul da bir ├žok eseri mevcuttur ama pek bilinmeyen bir eserini sizlere anlatmaya ├žal─▒┼čaca─č─▒m. Gazi Ahmet Pa┼ča Cami yi yada halk aras─▒nda bilinen ismiyle Kara Ahmet Pa┼ča cami. 1554-1571 y─▒llar─▒ aras─▒nda yap─▒lan bu caminin ilgin├ž bir tamamlanma hikayesi var.

KARA AHMET PA┼×A CAM─░

KARA AHMET PA┼×A CAM─░

Sarayda damat olan ve veziriazaml─▒─ča kadar y├╝kselen, arnavut as─▒ll─▒ bir devlet adam─▒d─▒r. Saraydaki gizli iktidar ├žeki┼čmelerinin kurban─▒ oldu─ču anla┼č─▒lan Ahmed Pa┼ča, Kan├╗n├«ÔÇÖnin k─▒z karde┼či Fatma Sultan ile evli idi. Baz─▒ kaynaklarda R├╝stem Pa┼čaÔÇÖn─▒n karde┼či olarak g├Âsterilirse de bu bilgi do─čru de─čildir. Daha sonra vez├«ri├ózaml─▒─ča getirilen Lala Mustafa Pa┼ča onun mus├óhibi idi. Sa─čl─▒─č─▒nda in┼čas─▒n─▒ ba┼člatt─▒─č─▒ Topkap─▒ mevkiindeki cami, medrese, mektep gibi binalardan m├╝te┼čekkil k├╝lliyesi idam─▒ndan sonra tamamlanm─▒┼čt─▒r. ─░dam─▒ndan yedi y─▒l sonra beraatine karar verilmi┼č ve e┼či Fatma sultan taraf─▒ndan in┼čaat tekrar ba┼člat─▒lm─▒┼č. Bu hayrat─▒ i├žin bir de vakfiye tanzim etmi┼č (2 Ramazan 962 / 21 Temmuz 1555), vakf─▒n─▒n idaresini keth├╝d├ós─▒ F├«ruzÔÇÖa b─▒rakm─▒┼čt─▒r. Vakfiyesinde aile efrad─▒ndan herhangi bir kimsenin ad─▒ ge├žmez. T├╝rbesi caminin sa─č yan─▒nda biraz uza─č─▒nda bulunmakta olup han─▒m─▒ Fatma SultanÔÇÖ─▒n mezar─▒ t├╝rbenin d─▒┼č─▒nda solda muvakkith├ónenin yan taraf─▒ndad─▒r. Her iki mezarda da mezar ta┼č─▒ kit├óbesi bulunmamaktad─▒r.




 

Topkap─▒ÔÇÖn─▒n i├ž taraf─▒nda medrese, s─▒byan mektebi, ├že┼čme ve t├╝rbeden ibaret bir k├╝lliyenin merkezi olan Ahmed Pa┼ča Camii Mimar Sinan taraf─▒ndan yap─▒lm─▒┼čt─▒r.Bug├╝n Ahmed Pa┼ča K├╝lliyesi sadece cami, medrese, t├╝rbe ve s─▒byan mektebinden ibaret oldu─čuna g├Âre, vakfiyede bahsi ge├žen z├óviye ile a┼čhane-imaretin ya hi├ž yap─▒lamad─▒─č─▒na veya k├╝lliyenin ├ževresinde yap─▒lm─▒┼č iken zamanla y─▒k─▒l─▒p ortadan kalkt─▒─č─▒na ihtimal vermek gerekir. Cami 1696ÔÇÖda bir tamir g├Ârm├╝┼čt├╝r. 1894 zelzelesinde kubbesi zarar g├Ârm├╝┼č ise de derhal tamir edilmi┼čtir. C├╝mle kap─▒s─▒ ├╝st├╝ndeki Tevfik imzal─▒ cel├« hatla yaz─▒lm─▒┼č ├óyetin alt─▒ndaki 1314 (1896-97) tarihi bu tamire i┼čaret eder. on cemaat yerinde dolap ni┼čleri ile i├žeride ├óyetli pencere al─▒nl─▒klar─▒n─▒ da de─čerli ─░znik ├žinileri s├╝sler. Vaaz k├╝rs├╝s├╝ ile c├╝mle kap─▒s─▒ ve pencerelerin ah┼čap kanatlar─▒, XVI. y├╝zy─▒l ge├žmeli ah┼čap i┼č├žili─činin g├╝zel ├Ârnekleridir. Mahfillerin altlar─▒ndaki ah┼čap tavanlar, benzeri bug├╝ne kadar pek az say─▒da gelebilmi┼č renkli ve alt─▒n yald─▒zl─▒ nak─▒┼člarla bezenmi┼čtir.

KALEM─░┼×─░

KALEM─░┼×─░

Ahmed Pa┼čaÔÇÖn─▒n alt─▒ k├Â┼čeli bir plana g├Âre, yine Mimar Sinan taraf─▒ndan yap─▒lan kubbeli t├╝rbesi temiz bir ta┼č i┼č├žili─či ile meydana getirilmi┼č, g├╝zel, nisbetli bir eserdir. Evvelce bir sa├žakla korunmu┼č olan kap─▒s─▒ ├╝st├╝nde kelime-i tevhid ve 966 (1558-59) tarihi vard─▒r ki bu, t├╝rbenin Ahmed Pa┼čaÔÇÖn─▒n ├Âl├╝m├╝nden ├╝├ž-d├Ârt y─▒l sonra mezar ├╝zerine yap─▒ld─▒─č─▒n─▒ g├Âsterir. ─░├žinde yaln─▒z Ahmed Pa┼čaÔÇÖn─▒n sandukas─▒ bulunmaktad─▒r. Daha ├Ânce etraf─▒n─▒ ├ževiren haz├«rede ki b├╝t├╝n ta┼člar s├Âk├╝l├╝p kald─▒r─▒lm─▒┼č, yaln─▒z bir iki ta┼č ile Ahmed Pa┼čaÔÇÖn─▒n zevcesi ve Yavuz Sultan SelimÔÇÖin k─▒z─▒ Fatma SultanÔÇÖ─▒n mezar─▒ kalm─▒┼čt─▒r.




Camiden i├žeri girdi─činiz de insan─▒ ilk kar┼č─▒layan, al├žak tavanl─▒ k├╝├ž├╝k bir koridor ve koridoru ge├žer ge├žmez derin bir ferahl─▒k duygusu. O al├žak tavandan sonra derin bir kubbe ve geni┼č bir alan─▒ insan beklemiyor ya da ben beklemedim en az─▒ndan. Kubbenin etraf─▒nda ki pencerelerle i├žerisi olduk├ža ayd─▒nl─▒k ve ├žinilere vuran aksi ile muhte┼čem bir g├╝n ─▒┼č─▒─č─▒ adeta size bir renk resitali sunuyor.

Mahfillerin alt─▒nda yine al─▒┼č─▒k olmad─▒─č─▒m ah┼čap tavanlara yap─▒lm─▒┼č kalem i┼či her ne kadar g├Âsteri┼čli g├╝nlerinden uzak olsa da, m├╝tevaz─▒ ve sade duru┼čuyla bile insan─▒ hayran b─▒rak─▒yor.

Daha detayl─▒ bir gezmeyi hakeden bu g├╝zel cami ve ├ževresini tekrar g├Ârmek i├žin sab─▒rs─▒zlan─▒yorum. Detaylar─▒ sonraki g├╝nlerde in┼čallah buraya ilave ederim.

NURG├ťL DURU